Welcome to Λεξικό της Λευκαδίτικης Διαλέκτου   Click to listen highlighted text! Welcome to Λεξικό της Λευκαδίτικης Διαλέκτου

Ψάχνετε κάτι;

Γράψτε την λέξη που ακούσατε ή διαβάσατε και δείτε τι ακριβώς σημαίνει στην Λευκαδίτικη διάλεκτο!

Όλες οι λέξεις στο Χ

χαλέπεδο (το) και χαλεπέδι

ερειπωμένο κτίσμα. «αφήσανε το σπίτι τους κι έγινε χαλέπεδο». Συνήθως αυτά τα χαλέπεδα γίνονταν τόποι αφοδεύσεως των περιοίκων. Η λέξη είναι σύνθετη από την αλβανική χαλές = αποχωρητήριο, και το ελληνικότατο πέδον, όπως γήπεδο, επίπεδο κ.λπ. Λεξικό του Λευκαδίτικου Γλωσσικού Ιδιώματος – Πανταζής Κοντομίχης Χαλέπεδο /τὸ/ (χαλεπός, χαλέπτω, ἄλη-πεδίον, ἁλίπεδον;) . . . Περισσότερα

χαλεύω

ζητώ, ψάχνω να βρω κάτι, ζητώ κάποιον. «Ποιον χαλεύεις να βρεις;». Λεξικό του Λευκαδίτικου Γλωσσικού Ιδιώματος – Πανταζής Κοντομίχης Χαλεύω (χηλή = παλάμη, χηλεύω) = ἐρευνῶ νὰ εὕρω, φροντίζω ν’ ἀνακαλύψω, ψάχνω διὰ κάτι, ζητῶ νὰ μοῦ δώσουν, ἐπιδιώκω. Τα Λευκαδίτικα — Χριστόφορος Λάζαρης Χαλεύω: χαλέπτω-ψω = επιζητώ συνήθως πιέζοντας . . . Περισσότερα

χαλεψούρης (ο)

Αυτό το όνομα έγινε από το χαλεύω και αυτό με τη σειρά του από το χηλή (δωρικό: χαλά) που θα πει όπλη ή νύχια ζώων. «Εδήλωνε» όπως λέει ο Χατζηδάκις «και την του ανθρώπου χείρα». Επομένως εύκολο να σχηματιστεί το ρήμα χαλεύω. Κι ο Ανδριώτης το ίδιο λέγει. Από το . . . Περισσότερα

χαλιάς (ο)

τόπος γιομάτος χαλίκια, έδαφος καλλιεργήσιμο μεν, αλλά χαλικιερό. Τοπωνύμιο: Χαλικιερό. Λεξικό του Λευκαδίτικου Γλωσσικού Ιδιώματος – Πανταζής Κοντομίχης Χαλιᾶς /ὁ/ (χάλιξ) = ἔδαφος πλῆρες μικρῶν λίθων, σκιρρώδης ἐδαφικὴ περιοχή. Τα Λευκαδίτικα — Χριστόφορος Λάζαρης Χαλιᾶς = μέρος καλυμένο ἀπό φυσικά χαλίκια. Το Γλωσσάρι της Λευκάδας – Ηλίας Γαζής

χαλικιερά

κτήματα με χώματα με πολλά μκρά χαλίκια Από τη σειρά βιβλίων «Λαογραφικά της Λευκάδας» του Πανταζή Κοντομίχη

χαλικωσιά (η)

τόπος χαλιωμένος, γιομάτος χαλίκια Άγγ. Σικελιανός. «Παν», Νέα Εστία, αφιέρωμα Χριστούγεννα 1952, σελ. 181: «Στα βράχια του έργου ακρογιαλιού και στης τραχιάς χαλικωσιάς τη λαύρα …».

χαλίπωμα (το)

ο χρόνος από τη δύση του ήλιου ως το σούρουπο, χαλιπώνει, εχαλίπωσε. (βλ. σ΄νέμπασμα). Λεξικό του Λευκαδίτικου Γλωσσικού Ιδιώματος – Πανταζής Κοντομίχης Χαλίπωμα /τὸ/ (χαλεπός, χαλέπτω) = τὸ λυκόφως, τὸ σούρουπο. Τα Λευκαδίτικα — Χριστόφορος Λάζαρης χαλίπωμα  σούρουπο: ὅπου καί τό τέλος τῆς ἐργάσιμης ἡμέρας, (ΑΡΧ. χαλεπός, χαλέπτω). Λεξικό Ιδιωματικών . . . Περισσότερα

χαλκάς (ο)

χάλκινος κρίκος, το κρικοειδές ρόπτρο Λεξικό του Λευκαδίτικου Γλωσσικού Ιδιώματος – Πανταζής Κοντομίχης Χαλκᾶς /ὁ/ (χαλκός, χαλκεύω) = μετάλλινος κρίκος, μεταλλίνη κινητὴ λαβή. Τα Λευκαδίτικα — Χριστόφορος Λάζαρης

χαλκιάς (ο)

ο σιδηρουργός, ο χαλκεύς. Στα Πάθη του Χριστού λένε: «Χαλκιά, χαλκιά, φκιάσε καρφιά, φκιάσε τρία περόνια …» Λεξικό του Λευκαδίτικου Γλωσσικού Ιδιώματος – Πανταζής Κοντομίχης χαλκιάς (τό) ὁ σιδηρουργός Λεξικό Ιδιωματικών Όρων — Χαρά Παπαδάτου

χαλκοτσούκι (το)

παλιό και κατεστραμμένο χάλκινο ή σιδερένιο σκεύος Λεξικό του Λευκαδίτικου Γλωσσικού Ιδιώματος – Πανταζής Κοντομίχης Χαλκοτσοῦκ(ι) /τὸ/ (χαλκός, Ἰ. zucca) = χάλκινον πεπαλαιωμένον σκεῦος, ἡμικατεστραμμένον μεταλλικόν σκεῦος. Τα Λευκαδίτικα — Χριστόφορος Λάζαρης

χαλκούνι (το)

η στρακαστρούκα, λεγόμενη του Πάσχα βαρελότο χαλκούνια έλεγαν παλιότερα και τα χάλκινα κέρματα Λεξικό του Λευκαδίτικου Γλωσσικού Ιδιώματος – Πανταζής Κοντομίχης Χαλκοῦν(ι) /τὸ/ (χάλκινος) = κροτίς, βαρελότο (ἐντεθειμένον ἐντὸς ἀχρήστου σκεύους ἢ κυτίου κονσέρβας πρὸς πυροδότησιν), χάλκινον κέρμα. Τα Λευκαδίτικα — Χριστόφορος Λάζαρης

χάλκωμα (το)

χάλκινο σκεύος κοινώς, χαλκοματένιο το σύνολο των χάλκινων σκευών ενός νοικοκυριού. Τα χάλκινα σκεύη που δίνονται ως προίκα. Το «χάλκωμα» στα προικοσύμφωνα το κατέγραφαν ανάλογα με το βάρος του: σε προικοσ. του χωριού Βουρνικάς του 1825 (ιδιωτικό) διαβάζομε: «χάλκωμα λίτρες 12», Νο 12. σε άλλο του 1706, Νο 61 γράφεται: . . . Περισσότερα

χαλκώνω

ραντίζω με χαλκό (=γαλαζόπετρα). Με διάλυμα θειικού χαλκού ραντίζουν τα αμπέλια και άλλα φυτά καλλιεργήσιμα. Επίσης με χαλκό ραντίζουν και το σιτάρι που φυλάγουν για σπόρο: Το χάλκωναν – λένε – για προφύλαξη του σπόρου από το κάρβουνο, μια επικίνδυνη ασθένεια των δημητριακών. Λεξικό του Λευκαδίτικου Γλωσσικού Ιδιώματος – Πανταζής . . . Περισσότερα

χαλός

τριγωνικό νύχι της άγκυρας Λεξικό του Λευκαδίτικου Γλωσσικού Ιδιώματος – Πανταζής Κοντομίχης Χαλὸς /ὁ/ (χηλὴ) = ἡ γλυφὶς τοῦ ἀγκίστρου ἁλιείας, ὁ ὄνυξ τῆς ἀγκύρας. Τα Λευκαδίτικα — Χριστόφορος Λάζαρης Χαλός, § οὕτω καλεῖται ἑκάστη αἰχμὴ τοῦ κάμακος. Σύλλαβος – Ιωάννου Σταματέλου

χαμαίδρυο (το)

το φυτό τεύκριον, κοινώς χόρτο της Παναγίας. Είναι πολύ πικρό. Οι παλιότεροι το χρησιμοποιούσαν για τη θεραπεία των στομαχικών. ΒΑΛ. Αθ. Διάκος, Α΄: » … χάνει με μιας την ασχήμια και την ταπεινωσύνη / ο έρμος ο αζώηρος, η ποταπή λαψάνα / γλυκαίνει το χαμαίδρυο …¨.

χαμαιλειός (ο)

ποώδης φυτό με ακάνθινα φύλλα. Ανήκει στην οικογένεια των κυναροκέφαλων. Η ρίζα του, σημειώνει ο ΒΑΛ. (Αθανάσιος Διάκος, σχόλια): «είναι πλήρης οπού λευκού όστις εκτιθέμενος εις τον αέρα πήγνυται και γίνεται μελανόχρους. Είναι δηλητήριον δριμύ και θανατηφόρον. Η γεύσις της ρίζης του υπόγλυκος έχει αποφοράν βαρείαν ως την του κωνείου. . . . Περισσότερα

χαμός (ο)

ασθένεια των προβάτων επιδημική. ΒΑΛ. Φωτεινός, Β΄: «Ήρθε στην κόκκινη εκκλησιά εξήντα χρόνους πίσω / ένας σοφός καλόγερος φευγάτος απ΄την Πόλη / … / Στο πρόσταγμά του τα κουφά εφύγανε, αι ακρίδες / από τα πρόβατα ο χαμός, από τα γίδια ο ίσκιος …».

χαμπέρι (το)

είδηση, μαντάτο στον πληθυντικό: τα γεννητικά όργανα του αντρός. «Τι χαμπέρι μας φέρνεις;». Λεξικό του Λευκαδίτικου Γλωσσικού Ιδιώματος – Πανταζής Κοντομίχης Χαμπέρ(ι) /τὸ/ (Ἀ. Τ. χαπὲρ) = εἴδησις, πληροφορία, ἄγνοια, ἀδιαφορία, ἀνυπακοή. Τα Λευκαδίτικα – Χριστόφορος Λάζαρης    Χαμπάρι και χαμπέρι. Είδηση. Τα νέα. Γνωστή η φράση. «Τι χαμπάρια, μάστορα;» . . . Περισσότερα

χαμπεριάζω

υπολογίζω, λογαριάζω, σέβομαι κάποιον «Δεν σε χαμπεριάζω, αν ζεις ή πεθαίνεις» – «Αυτός δεν χαμπεριάζει κανέναν». Λεξικό του Λευκαδίτικου Γλωσσικού Ιδιώματος – Πανταζής Κοντομίχης Χαμπεριάζω (Ἀ. Τ. χαπὲρ) = ἐνημεροῦμαι, ὑπακούω, σέβομαι, φοβοῦμαι. Τα Λευκαδίτικα – Χριστόφορος Λάζαρης    Τούρκικης προέλευσης. Haber, υπολογίζω στη φράση, δε χαμπαριάζω, δεν λαμβάνω υπ . . . Περισσότερα

Click to listen highlighted text!